Anatomi - Gastrektomi

Mide – biçimsel olarak bakıldığında – yemek borusu ile bağırsak arasında yer alan, besinleri depolamak ve karıştırmak görevini üstlenen, sindirim kanalının bir çıkıntısıdır. Bu kaslı içi boş organ, asidik mide suyu (mukus ve HCl) ile besinlerin bazı bileşenlerini ön sindirime uğratan enzimleri üretir ve ardından besin bulamacını porsiyonlar halinde ince bağırsağa iletir.
Mide çoğunlukla sol ve orta üst karın bölgesinde, doğrudan diyaframın altında yer alır. Midenin konumu, büyüklüğü ve şekli kişiden kişiye ve yaşa, dolgunluk durumuna ve vücut pozisyonuna göre büyük ölçüde değişir. Mide orta derecede dolu olduğunda ortalama 25-30 cm uzunluğundadır ve 1,5 litre, uç durumlarda ise 2,5 litreye kadar depolama kapasitesine sahiptir.
Mide, diğerlerinin yanı sıra karaciğere ve dalağa uzanan bağlar aracılığıyla karın boşluğunda tutturulmuş ve stabilize edilmiştir. Konveks tarafıyla büyük mide kurvatürünü (büyük mide eğriliği / Curvatura major), konkav tarafıyla ise küçük mide kurvatürünü (küçük mide eğriliği / Curvatura minor) oluşturur. Ön duvarı Paries anterior, arka duvarı ise Paries posterior olarak adlandırılır.
Mide intraperitoneal olarak yer alır ve bu nedenle serozadan oluşan bir örtüye sahiptir; yalnızca dorsal kardiya serozadan yoksundur. Embriyonik mezogastriumlar, mide rotasyonu sayesinde eskiden sahip oldukları sagital pozisyondan frontal bir pozisyona geçer: Omentum minus küçük kurvatürden karaciğer hilusuna (porta hepatis) uzanır, omentum majus ise büyük kurvatürden transvers kolona, dalağa ve diyaframa doğru yayılır.

Mide çeşitli bölümlere ayrılabilir:

• Mide girişi / Cardia / Ostium cardiacum:
  Üst mide ağzı, yemek borusunun mideye açıldığı 1-2 cm'lik bir bölgedir. Burada, endoskopla genellikle kolayca ayırt edilebilen, yemek borusu mukozasından mide mukozasına keskin geçiş bulunur.
• Mide tabanı / Fundus gastricus:
  Mide girişinin üzerinde fundus yukarıya doğru kabarır; buna "mide kubbesi" veya fornix gastricus da denir. Fundus genellikle yemek sırasında istemsizce yutulan hava ile doludur. Ayakta duran bir insanda fundus midenin en yüksek noktasını oluşturur, öyle ki röntgen görüntüsünde biriken hava "mide baloncuğu" olarak fark edilir. Mide girişinin karşısında fundus keskin bir kıvrımla (incisura cardialis) sınırlanır.
• Mide gövdesi / Corpus gastricum:
  Midenin ana kısmını mide gövdesi oluşturur. Burada, mide girişinden pylorusa kadar uzanan ve aynı zamanda "mide yolu" olarak da adlandırılan derin uzunlamasına mukoza kıvrımları (plicae gastricae) yer alır.
• Kapıcı / Pars pylorica:
  Bu bölüm genişlemiş antrum pyloricum ile başlar, ardından pylorus kanalı (canalis pyloricus) gelir ve asıl mide kapıcısı (pylorus) ile sona erer. Burada, güçlü bir halkasal kas tabakasından oluşan ve alt mide ağzını (ostium pyloricum) kapatan mide kapıcı kası (M. sphincter pylori) bulunur. Pylorus mide çıkışını kapatır ve periyodik olarak bir miktar besin bulamacının (chymus) ardından gelen duodenuma geçmesine izin verir.

Mide Duvarı
Mide duvarı mikroskop altında içten dışa doğru karakteristik bir katmanlı yapı gösterir:

• İçte mide duvarı mukoza ile döşenmiştir (Tunica mucosa). Mide mukozası üç alt katmana ayrılır: Lamina epithelialis mucosae, mide mukozasını mekanik, termik ve enzimatik hasarlardan koruyan yoğun nötr bir mukus oluşturur. Altında kayma katmanı olarak Lamina propria mucosae yer alır; bu katmana mide bezleri (Glandulae gastricae) yerleşmiştir. Son olarak, mukozanın reliyefini değiştirebilen ince bir Lamina muscularis mucosae bulunur.
• Mide mukozasını, bağ dokusundan oluşan ve içinden yoğun bir kan ve lenf damarı ağının geçtiği gevşek bir kayma katmanı (Tela submucosa) izler; ayrıca burada mide sekresyonunu kontrol eden bir sinir lifi ağı, Plexus submucosus (Meissner pleksusu) bulunur. Bu pleksus merkezi sinir sisteminden (MSS) bağımsız çalışır, ancak otonom sinir sistemi aracılığıyla bundan pekâlâ etkilenebilir.
• Bunu, her biri farklı yönlerde seyreden liflere sahip üç alt katmana ayrılan güçlü bir Tunica muscularis izler: küçük eğik seyirli kas liflerinden oluşan bir iç katman (Fibrae obliquae), ardından bir sirküler kas katmanı (Stratum circulare) ve en dışta bir dış longitudinal kas katmanı (Stratum longitudinale). Bu kas yapısı, kimusun mide özsuyu ile sürekli karışmasından sorumlu olan mide peristaltizmini sağlar. Sirküler ve longitudinal kas katmanları arasında, kas yapısının işlevini kontrol eden bir sinir lifi ağı, Plexus myentericus (Auerbach pleksusu) seyreder. Plexus submucosus gibi, bu pleksus da büyük ölçüde otonom çalışır, ancak otonom sinir sisteminden etkilenir.
• Bunu yine bağ dokusundan oluşan bir başka kayma katmanı (Tela subserosa) izler.
• En dışı, karın zarı olarak periton (Tunica serosa) oluşturur.

Mide Bezleri
Mide bezleri (Glandulae gastricae) Lamina propria mucosae içinde yer alır ve midenin fundus ile korpusunda bulunur. Mukoza yüzeyinin 1 mm²'sinde 100'e kadar bez bulunur. Bez tübülünün duvarında çeşitli hücreler yer alır:

• Mukus hücreleri: Epitel hücreleriyle aynı nötr mukusu üretirler.
• Yardımcı (boyun) hücreler: Bu hücreler bezde oldukça yüzeyel konumlanır ve alkalik mukus salgılar; yani içerdikleri bikarbonat iyonları (OH- iyonları) nedeniyle pH değeri yüksektir. Bu özellik, midenin pH değerini kontrol etmek ve gerektiğinde düzenlemek için önemlidir. Mukus, mide mukozasını kaplar ve böylece agresif hidroklorik asit (HCl) ile kendini sindiren proteinler olan enzimlerin yol açtığı otodigesyona karşı korur. Bu hücre tipi, midenin kardiya ve fundus bölgelerinde yoğun olarak bulunur.
• Ana hücreler (esas hücreler): Bu hücreler, inaktif öncül enzim olan pepsinojeni üretir; bu enzim salgılandıktan sonra hidroklorik asit (HCl) tarafından aktif enzim olan pepsine dönüştürülür ve besin proteinlerinin ön sindiriminden sorumludur. Enzim ancak bezin yüzeyinde hidroklorik asitle temasa geçtiğinden, bezlerin enzim tarafından kendi kendini sindirmesi önlenir. Bu hücre formu esas olarak midenin korpusunda bulunur.
• Parietal hücreler: Midenin korpusunda daha yoğun bulunan bu hücreler, hidroklorik asidin (HCl) oluşumu için gereken hidrojen iyonlarını (H+ iyonları) bol miktarda üretir. Hidroklorik asit, 0,9-1,5 gibi çok düşük bir pH değerine sahiptir. Ayrıca parietal hücreler, intrinsik faktör adı verilen maddeyi üretir. Bu madde, bağırsakta besinlerden gelen B12 vitamini ile bir kompleks oluşturur ve bu kompleks daha sonra ince bağırsak duvarını geçebilir. Bu vitamin, eritropoezde (mide çıkarılması anemiye yol açabilir) özel bir öneme sahiptir.
• G hücreleri: Tercihen midenin antrumunda bulunan bu hücreler, parietal hücrelerde HCl üretimini artırmak için gastrin üretir.

Mide, alınan besinler için bir rezervuar görevi görür. Besinleri saatlerce depolayabilir ve böylece günlük besin ihtiyacımızı birkaç büyük öğünle karşılayabilmemizi sağlar. Peristaltizm sayesinde besin bulamacı (chymus) mide suyu ile karıştırılır, besin kimyasal olarak parçalanır, kısmen sindirilir ve ardından porsiyonlar hâlinde onikiparmak bağırsağına (duodenum) iletilir.