Anatomi - Mide rezeksiyonu, subtotal, Billroth II tipi, Roux-Y rekonstrüksiyonu ile

Mide – biçimsel olarak – yemek borusu ile bağırsak arasında yer alan, sindirim kanalının bir kesesel genişlemesidir ve besinleri depolamak ve karıştırmakla görevlidir. Bu kaslı içi boş organ, besinlerin bazı bileşenlerini ön sindirime uğratan asidik mide özsuyu (mukus ve HCl) ve enzimler üretir; ardından besin bulamacını (chymus) porsiyonlar halinde ince bağırsağa iletir.

Mide çoğunlukla sol ve orta üst karında, doğrudan diyaframın altında yer alır. Midenin konumu, boyutu ve şekli kişiden kişiye ve yaşa, dolgunluk durumuna ve vücut pozisyonuna göre büyük farklılıklar gösterir. Orta derecede dolu olduğunda mide ortalama 25-30 cm uzunluğundadır ve 1,5 litrelik, aşırı durumlarda ise 2,5 litreye varan bir depolama kapasitesine sahiptir.

Mide, diğerlerinin yanı sıra karaciğere ve dalağa uzanan bağlar aracılığıyla karın boşluğu içinde tespit edilir ve stabilize edilir. Konveks tarafıyla büyük mide kavsini (büyük mide kurvatürü/ Curvatura major), konkav tarafıyla ise küçük mide kavsini (küçük mide kurvatürü/ Curvatura minor) oluşturur. Ön duvarı Paries anterior, arka duvarı Paries posterior olarak adlandırılır.

Mide intraperitoneal olarak yer alır ve bu nedenle serozadan oluşan bir örtüye sahiptir; yalnızca dorsal cardia serozadan yoksundur. Embriyonel mezogastriumlar, mide dönüşü sayesinde eski sagittal konumlarından frontal bir konuma geçerler: Omentum minus küçük kurvatürden karaciğer hilusuna (porta hepatis) uzanır, Omentum majus ise büyük kurvatürden transvers kolona, dalağa ve diyaframa doğru yayılır.

Mide çeşitli bölümlere ayrılabilir:

Mide girişi / Cardia / Ostium cardiacum:
Üst mide ağzı, yemek borusunun mideye açıldığı 1-2 cm'lik bir bölgedir. Burada yemek borusu mukozasından mide mukozasına keskin geçiş bulunur ve bu geçiş endoskopla genellikle iyi bir şekilde tanınabilir.

Mide tabanı / Fundus gastricus:
Mide girişinin üzerinde fundus yukarıya doğru kubbeleşir; buna „mide kubbesi“ veya Fornix gastricus da denir. Fundus genellikle yemek yerken istemsizce yutulan hava ile doludur. Ayakta duran bir insanda fundus midenin en yüksek noktasını oluşturur, böylece röntgen görüntüsünde biriken hava „mide baloncuğu“ olarak görünür hale gelir. Mide girişinin karşı tarafında fundus, keskin bir kıvrımla (Incisura cardialis) sınırlandırılmıştır.

Mide gövdesi / Corpus gastricum:
Midenin ana bölümü mide gövdesi tarafından oluşturulur. Burada mide girişinden pylorusa kadar uzanan ve „mide yolu“ olarak da adlandırılan derin uzunlamasına mukoza kıvrımları (Plicae gastricae) bulunur.

Kapı bekçisi / Pars pylorica:
Bu bölüm genişlemiş antrum pyloricum ile başlar, ardından pilor kanalı (Canalis pyloricus) gelir ve asıl mide kapıcısı (Pylorus) ile sona erer. Burada, güçlü halka biçimli bir kas tabakasından oluşan ve alt mide ağzını (Ostium pyloricum) kapatan mide sfinkter kası (M. sphincter pylori) yer alır. Pylorus, mide çıkışını kapatır ve periyodik olarak bir miktar besin bulamacının (chymus) ardındaki duodenuma geçmesine izin verir.

Mide Duvarı

Mide duvarı mikroskop altında içten dışa doğru karakteristik bir katmanlı yapı gösterir:

• Mide duvarı içten mukoza ile döşenmiştir (Tunica mucosa). Mide mukozası üç alt katmana ayrılır: Lamina epithelialis mucosae, mide mukozasını mekanik, termik ve enzimatik hasarlardan koruyan koyu kıvamlı nötr bir mukus üretir. Bunun altında kayma katmanı olarak, içine mide bezlerinin (Glandulae gastricae) yerleştiği Lamina propria mucosae bulunur. Son olarak, mukozanın reliyefini değiştirebilen ince bir Lamina muscularis mucosae yer alır.
• Mide mukozasını, bağ dokusundan oluşan ve içinde yoğun bir kan ve lenf damarı ağı ile mide sekresyonunu düzenleyen bir sinir lifi ağının, yani submukozal pleksusun (Meissner pleksusu) bulunduğu gevşek bir kayma katmanı (Tela submucosa) izler. Bu pleksus merkezi sinir sisteminden (MSS) bağımsız çalışır, ancak otonom sinir sistemi aracılığıyla ondan pekâlâ etkilenebilir.
• Ardından, farklı yönlerde seyreden liflerden oluşan üç alt katmana ayrılan güçlü bir Tunica muscularis gelir: küçük, çapraz seyirli kas liflerinden oluşan iç bir katman (Fibrae obliquae), ardından bir sirküler kas katmanı (Stratum circulare) ve en dışta bir dış longitudinal kas katmanı (Stratum longitudinale). Bu kas dokusu, midenin peristaltizmini sağlar; bu da chymusun mide suyu ile sürekli karışmasından sorumludur. Sirküler ve longitudinal kas katmanları arasında, kasın işlevini kontrol eden bir sinir lifi ağı olan Plexus myentericus (Auerbach pleksusu) seyreder. Tıpkı Plexus submucosus gibi, bu pleksus da büyük ölçüde otonom olarak çalışır, ancak otonom (vejetatif) sinir sistemi tarafından etkilenir.
• Bunu yeniden bir bağ dokusundan oluşan kayma katmanı (Tela subserosa) izler.
• Sonlanmayı, karın zarı olarak periton (Tunica serosa) oluşturur.

Mide bezleri

Mide bezleri (Glandulae gastricae) lamina propria mucosae içinde yer alır ve midenin fundus ve corpus bölümlerinde bulunabilir. Mukoza yüzeyinin 1 mm²'sinde 100 kadar bez bulunur. Bez tübülünün duvarında çeşitli hücreler yer alır:

• Mukus hücreleri: Epitel hücreleriyle aynı nötr mukusu üretirler.
• Boyun hücreleri (Nebenzellen): Bu hücreler bezde oldukça yüzeysel yer alır ve alkali mukus salgılar; yani içerdikleri bikarbonat iyonları (OH- iyonları) nedeniyle pH değeri yüksektir. Bu özellik, midenin pH değerini kontrol etmek ve gerektiğinde düzenlemek için önemlidir. Mukus, mide mukozasını kaplar ve böylece agresif hidroklorik asit (HCl) ve kendini sindiren proteinler olan enzimler tarafından gerçekleştirilecek otodijesyona karşı korur. Bu hücre tipi, midenin cardia ve fundus bölümlerinde yoğun olarak bulunur.
• Ana hücreler (Hauptzellen): Bu hücreler, salgılandıktan sonra hidroklorik asit (HCl) tarafından aktif enzim pepsine dönüştürülen ve besin proteinlerinin sindirilmesinden sorumlu olan inaktif öncül enzim pepsinojeni üretir. Enzim ancak bezin yüzeyinde hidroklorik asitle temasa geçtiğinden, enzim tarafından bezlerin otodijesyona uğraması önlenir. Bu hücre formu esas olarak midenin corpus bölümünde yer alır.
• Parietal hücreler (Belegzellen): Esas olarak mide corpusunda bulunan bu hücreler, hidroklorik asidin (HCl) oluşumu için gereken bol miktarda hidrojen iyonu (H+ iyonları) üretir. Hidroklorik asidin pH değeri 0,9-1,5 gibi çok düşük bir değerdedir. Ayrıca parietal hücreler, intrinsik faktör (Intrinsic-Factor) olarak adlandırılan maddeyi üretir. Bu madde, bağırsakta besinlerden gelen B12 vitamini ile bir kompleks oluşturur ve bu kompleks daha sonra ince bağırsak duvarından geçebilir. Bu vitamin, eritropoez açısından özel bir öneme sahiptir (mide çıkarılması anemiye yol açabilir).
• G-hücreleri: Tercihen midenin antrum bölümünde yer alan bu hücreler, parietal hücrelerde HCl üretimini artırmak için gastrin üretir.

Mide, alınan besinler için bir rezervuar görevi görür. Besinleri saatlerce depolayabilir ve böylece günlük besin ihtiyacımızı birkaç büyük öğünle karşılayabilmemizi sağlar. Peristaltizm yoluyla besin bulamacı (chymus) mide suyu ile karıştırılır, besinler kimyasal olarak parçalanır, kısmen sindirilir ve ardından porsiyonlar halinde onikiparmak bağırsağına (Duodenum) iletilir.